ریاض و ابوظبی در بن‌بست یمن؟

 با در نظر گرفتن اینکه کاهش درگیری‌های مستقیم در جبهه‌های اصلی یعنی صنعا که در ادوار اخیر تحت کنترل انصارا... قرار دارد و همچنین عدن که همچنان در اختیار شورای رهبری ریاست جمهوری قرار دارد، ادامه خواهد داشت ولی آنچه در این میان روند جنگ داخلی را به سوی پیچیدگی بیشتر سوق داده، تبدیل شدن یمن به صحنه رقابت‌های درون‌ائتلافی میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی است. در حالی که ریاض به دنبال یافتن مسیری برای خروج آبرومندانه از جنگ یمن و تضمین امنیت مرز‌های جنوبی خود از طریق توافق با حوثی‌هاست، در سوی دیگر ابوظبی استراتژی متفاوتی را در پیش گرفته است و تمایل به پیشروی در یمن دارد. 

جزئیات درگیری‌ها

همان‌طوری که اشاره کردیم اختلافات میان ریاض و ابوظبی عمدتا بر سر بنادر استراتژیک و مجمع الجزایر یمن از جمله سقطری و میون و همچنین حمایت از نیرو‌های نیابتی متضاد متمرکز شدت گرفته است. در این مورد باید ادامه دهیم که امارات با حمایت از شورای انتقالی معروف به جنوب، عملاً دنبال ایجاد یک جبهه مستقل در جنوب یمن است تا بتواند نفوذ دریایی خود را در دریای سرخ و خلیج عدن که منطقه جنجالی محسوب می‌شود تثبیت کند؛ ولی این اقدام با سیاست‌های کلان عربستان مبنی بر حفظ یکپارچگی یمن تحت یک دولت مرکزیِ در تضاد مستقیم قرار دارد. این اختلاف راهبردی در ماه‌های اخیر باعث شده است که جبهه‌های ضدحوثی تضعیف شده و فرآیند صلح به جای آنکه یک توافق ملی باشد، به یک مسله پیچیده میان بازیگران به‌خصوص بین یاران دیرین خلیج فارس تبدیل شود. 

میانجیگری قطر

روابط میان عربستان سعودی و قطر پس از بیانیه «العلا» در سال ۲۰۲۱، بعد از عبور از قطع رابطه دیپلماتیک وارد فاز جدیدی از تنش‌زدایی شد، اما در آغاز سال ۲۰۲۶، واقعیت‌های میدانی نشان می‌دهد که این آشتی بیش از آنکه یک اتحاد استراتژیک باشد، یک آتش‌بس تاکتیکی برای مدیریت هزینه‌ها بوده است. ریشه‌های اختلاف میان ریاض و دوحه اکنون از سطح اختلافات مرزی و حمایت از اخوان المسلمین، به سطح یک رقابت سنگین در حوزه‌های اقتصاد انرژی، میانجیگری بین‌المللی و دیپلماسی ورزشی ارتقا یافته است. تحلیلگران منطقه خاورمیانه معتقدند که یکی از اصلی‌ترین نقاط پرچالش فعلی، نقش قطر به عنوان میانجی ارشد در پرونده‌های حساس منطقه‌ای است. قطر با استفاده از بازو‌های دیپلماسی و روابط نزدیک با گروه‌های مختلف از حماس تا طالبان و ایران خود را به عنوان شریک غیرقابل جایگزین غرب در منطقه تثبیت کرده است. اختلاف ریاض با ابوظبی برای سعودی‌ها که به‌عنوان چشم‌انداز ۲۰۳۰ معرفی می‌شود رهبری مطلق جهان عرب و اسلام است، نوعی موازی‌کاری آزاردهنده تلقی می‌شود. ریاض تمایل دارد که تمامی مسیر‌های دیپلماتیک منطقه از مبدا این کشور بگذرد، در حالی که دوحه با تکیه بر ثروت عظیم گازی و شبکه رسانه‌ای خود یعنی الجزیره، همچنان مسیری مستقل را دنبال می‌کند. 

رقابت بر سر انرژی

در حوزه انرژی نیز، رقابت‌ها شدت گرفته است. در حالی که عربستان به دنبال مدیریت قیمت نفت در اوپک پلاس برای تأمین بودجه کلان پروژه‌های خود است، امارات با سرمایه‌گذاری عظیم در بخش گاز طبیعی، به دنبال سهم بیشتری از بازار انرژی اروپا و حتی آسیا است. علاوه بر این، رقابت در جذب سرمایه‌گذاری خارجی و میزبانی رویداد‌های بزرگ جهانی، لایه دیگری از اختلافات را نمایان می‌کند. در این مورد ریاض با الگوبرداری از موفقیت‌های گذشته، در حال هزینه کردن میلیارد‌ها دلار برای تبدیل شدن به قطب گردشگری و ورزشی منطقه است. این مسابقه استراتژیک، اگرچه در ظاهر رقابتی دوستانه به نظر می‌رسد، اما در باطن حاوی پیام‌های قدرت‌طلبانه‌ای است که نشان می‌دهد امارات حاضر نیست زیر سایه برادر بزرگ‌تر یعنی عربستان قرار بگیرد. 

شکاف در خلیج فارس

اقدامات یکجانبه عربستان شامل تسلط بر ساختار‌های سیاسی و امنیتی جنوب یمن و کاهش نقش هم‌پیمانان مرتبط با ابوظبی است، به‌گونه‌ای که هرگونه فعالیتی در یمن که از سوی ریاض خصمانه ارزیابی شود، تهدید مستقیم امنیت ملی این کشور تلقی می‌شود. اکنون مدیریت پرونده یمن مستقیماً بر عهده خالد بن‌سلمان وزیر دفاع عربستان قرار دارد که البته روابط نزدیکی با کاخ سفید دارد. بنا بر آخرین گزارش‌های منتشر شده در منطقه، برنامه عربستان شامل ۲ محور موازی است. محور سیاسی که شامل دعوت رهبران قبایل و فعالان به گفت‌وگوی جنوب- جنوب است تا یمن متحدی شکل بگیرد و به استان‌های جنوبی اختیارات سیاسی و اقتصادی بیشتری داده شود و محور نظامی که با تشکیل کمیته عالی نظامی زیر نظر نیرو‌های عربستان، تمامی تشکیلات و نیرو‌های محلی تحت یک فرماندهی واحد قرار گرفته‌اند. با این حال، عربستان در ادامه ابوظبی را متهم به تلاش برای تضعیف مسیر آغاز شده، سرمایه‌گذاری روی هم‌پیمانان محلی و ایجاد بی‌نظمی در جنوب یمن می‌کند. تبادل اتهامات رسانه‌ای به اوج خود رسیده است و رسانه‌ها و نویسندگان عربستانی ابوظبی را به ایجاد آشوب، حمایت از گروه‌های مسلح و برنامه‌ریزی برای برگزاری اعتراضات در عدن جهت مختل کردن گفت‌وگوی جنوب- جنوب متهم کرده‌اند. در مورد آخرین سطح تنش‌ها هم باید اضافه کنیم که ابوظبی حتی برخی اعضای هیات شورای انتقالی جنوب را در ریاض بازداشت کرده است. در واکنش عربستان تهدید کرده است که ریاض در حفظ امنیت ملی خود کوتاه نخواهد آمد.